Τον Φεβρουάριο του 1943 η Μήλος τελούσε υπό γερμανική κατοχή. Το νησί, λόγω της γεωστρατηγικής του θέσης, είχε ιδιαίτερη σημασία για τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών του Αιγαίου και φιλοξενούσε γερμανική φρουρά και ναυτικές εγκαταστάσεις.
Στις 21 Φεβρουαρίου 1943, το γερμανικό ατμόπλοιο SS Artemis Pitta, το οποίο μετέφερε καύσιμα και στρατιωτικές προμήθειες, βομβαρδίστηκε από συμμαχικά αεροσκάφη στο λιμάνι του Αδάμαντα και βυθίστηκε. Τις επόμενες ημέρες, βαρέλια καυσίμων και υλικά από το ναυάγιο ξεβράστηκαν κυρίως στην περιοχή της Αλυκής. Σε μια περίοδο έντονης στέρησης, κάτοικοι του νησιού επιχείρησαν να περισώσουν αντικείμενα που θα μπορούσαν να τους φανούν χρήσιμα.
Η αντίδραση των κατοχικών δυνάμεων υπήρξε σκληρή και παραδειγματική.
Συνελήφθησαν 25 άτομα. Από αυτούς, 14 κατηγορήθηκαν για λεηλασία στρατιωτικού υλικού. Χωρίς ουσιαστική δίκη και χωρίς υπεράσπιση, μεταφέρθηκαν στην παραλία της Αλυκής και εκτελέστηκαν στις 23 Φεβρουαρίου 1943 από γερμανικό εκτελεστικό απόσπασμα.
Η διαταγή εκτέλεσης υπεγράφη από τον ναυτικό διοικητή της Μήλου, Χανς Κάβελμάχερ, στο πλαίσιο των αντιποίνων που εφαρμόζονταν στην κατεχόμενη Ελλάδα με στόχο την επιβολή φόβου και την τρομοκράτηση της τοπικής κοινωνίας.
Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Μήλου, η τελευταία Κυριακή του Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί ως Ημέρα Μνήμης και Τιμής των 14 εκτελεσθέντων συμπατριωτών μας.
Σήμερα, παρά τις δύσκολες καιρικές συνθήκες, πραγματοποιήθηκε η καθιερωμένη εκδήλωση στο Μνημείο των Δεκατεσσάρων Εκτελεσθέντων, παρουσία πλήθους κόσμου, εκπροσώπων αρχών και φορέων, κλήρου, σωμάτων ασφαλείας και συλλόγων του νησιού. Τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση και ακολούθησε κατάθεση στεφάνων, σε κλίμα σεβασμού και συγκίνησης.
Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στους μαθητές και στις μαθήτριες που συμμετείχαν στην τελετή, καθώς και στην ομάδα νέων αθλητών του ΠΑΜΜΗΛΙΑΚΟΥ Α.Σ., οι οποίοι διένυσαν συμβολικά τη διαδρομή από το Δημαρχείο έως το Μνημείο, τιμώντας έμπρακτα τη μνήμη των εκτελεσθέντων. Η παρουσία της νέας γενιάς αποτελεί το πιο ισχυρό μήνυμα συνέχειας και ιστορικής συνείδησης.
Θερμές ευχαριστίες απευθύνονται σε όλους όσοι συνέβαλαν στη διοργάνωση και σε κάθε πολίτη που τίμησε με την παρουσία του τη σημερινή ημέρα μνήμης.
Η Μήλος θυμάται.
Η Μήλος τιμά.
Αιωνία η μνήμη των δεκατεσσάρων εκτελεσθέντων συμπατριωτών μας.